เราทุกคนต่างแปรงฟันทุกวัน แต่หลายคนอาจยังสับสนกับลำดับขั้นตอนการดูแลสุขภาพช่องปากที่ถูกต้อง โดยเฉพาะเมื่อมี 3 อุปกรณ์หลัก ได้แก่ แปรงสีฟัน, ไหมขัดฟัน และน้ำยาบ้วนปาก
การใช้เครื่องมือเหล่านี้ในลำดับที่ถูกต้อง ไม่ใช่แค่เรื่องเล็กน้อย แต่ส่งผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพในการกำจัดคราบพลัค (Plaque) และแบคทีเรีย ซึ่งเป็นต้นเหตุของฟันผุและโรคเหงือก บทความนี้จะมาสรุปขั้นตอนที่ทันตแพทย์ส่วนใหญ่แนะนำ เพื่อให้คุณมั่นใจว่าการดูแลช่องปากของคุณมีประสิทธิภาพสูงสุด
ลำดับที่ถูกต้อง: ทำไม “ลำดับ” ถึงสำคัญ?
คำถามที่พบบ่อยที่สุดคือ “ควรแปรงฟันก่อน หรือใช้ไหมขัดฟันก่อน?”
คำตอบที่ทันตแพทย์ส่วนใหญ่แนะนำในปัจจุบันคือ: ใช้ไหมขัดฟันก่อนแปรงฟัน
ลองนึกภาพง่ายๆ: การใช้ไหมขัดฟันก็เหมือนการ “กวาดฝุ่นออกจากใต้ตู้” ก่อนที่คุณจะ “ถูพื้นห้อง”
- ถ้าคุณแปรงฟันก่อน: คุณทำความสะอาดเฉพาะพื้นที่ผิวฟันด้านนอก ด้านใน และด้านบน แต่คราบพลัคที่ติดแน่นอยู่ตามซอกฟันยังคงอยู่
- ถ้าคุณใช้ไหมขัดฟันก่อน: คุณกำลัง “เปิดทาง” โดยการขจัดเศษอาหารและคราบพลัคที่ซ่อนอยู่ออกมาจากซอกฟัน เมื่อคราบสกปรกเหล่านี้ถูกดันออกมาแล้ว การแปรงฟันในขั้นตอนต่อไปจะสามารถ “กวาดล้าง” และ “ชะล้าง” คราบเหล่านั้นออกไปได้อย่างหมดจด
3 ขั้นตอนการดูแลเหงือกและฟัน (ฉบับสมบูรณ์)
นี่คือลำดับขั้นตอนที่แนะนำ เพื่อประสิทธิภาพสูงสุด:
ขั้นตอนที่ 1: ใช้ไหมขัดฟัน (Flossing) – “ขั้นเปิดทาง”
- ทำเมื่อไหร่: เป็นขั้นตอนแรกสุดของกิจวัตรการทำความสะอาด
- ทำไม: ไหมขัดฟันเป็นเครื่องมือเดียวที่สามารถเข้าไปทำความสะอาดในพื้นที่ที่ขนแปรงสีฟันเข้าไม่ถึง นั่นคือ “ซอกฟัน” และ “ร่องเหงือก” ซึ่งเป็นแหล่งสะสมหลักของคราบพลัค
- เหตุผล: การนำคราบพลัคและเศษอาหารออกจากซอกฟันก่อน จะช่วยให้ยาสีฟัน (โดยเฉพาะฟลูออไรด์) ที่เราจะใช้ในขั้นตอนต่อไป สามารถแทรกซึมเข้าไปสัมผัสกับผิวฟันบริเวณซอกฟันได้ดีขึ้น เพิ่มประสิทธิภาพในการป้องกันฟันผุ
ขั้นตอนที่ 2: แปรงฟัน (Brushing) – “ขั้นกวาดล้างและเคลือบเกราะ”
- ทำเมื่อไหร่: ทำทันทีหลังจากใช้ไหมขัดฟัน
- ทำไม: หลังจากที่ไหมขัดฟันได้ดันคราบสกปรกออกมาแล้ว การแปรงฟันจะทำหน้าที่กวาดล้างคราบเหล่านั้น พร้อมทั้งทำความสะอาดผิวฟันในทุกด้าน (ด้านนอก, ด้านใน, ด้านบดเคี้ยว)
- เหตุผล (เคล็ดลับสำคัญ): ขั้นตอนนี้คือการ “เคลือบเกราะ” ให้ฟันด้วยฟลูออไรด์จากยาสีฟัน
- ข้อควรทำ: แปรงฟันอย่างน้อย 2 นาที
- ข้อห้าม (ที่คนมักทำผิด): หลังจากแปรงฟันเสร็จ ให้ “บ้วนฟองยาสีฟันและน้ำลายทิ้ง” แต่ไม่ต้องบ้วนน้ำเปล่าตาม หรือหากจำเป็น ให้บ้วนเพียงเล็กน้อยและเร็วที่สุด
- เพราะอะไร? เราต้องการให้ฟลูออไรด์เข้มข้นจากยาสีฟัน เคลือบผิวฟันไว้ให้นานที่สุด การบ้วนน้ำเปล่าทันทีจะเป็นการชะล้างฟลูออไรด์ทิ้งไปจนหมด ทำให้ประสิทธิภาพการป้องกันฟันผุลดลง
ขั้นตอนที่ 3: น้ำยาบ้วนปาก (Mouthwash) – “ขั้นเสริม (ที่ต้องรอ)”
- ทำเมื่อไหร่: “ห้าม” ใช้ทันทีหลังการแปรงฟัน
- ทำไม: นี่คือข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุด! น้ำยาบ้วนปาก (แม้แต่ชนิดที่มีฟลูออไรด์) มีความเข้มข้นของฟลูออไรด์น้อยกว่ายาสีฟันที่เราเพิ่งแปรงไป
- เหตุผล: หากคุณแปรงฟัน (ตามขั้นตอนที่ 2 โดยไม่บ้วนน้ำ) ฟันของคุณกำลังถูกเคลือบด้วยฟลูออไรด์เข้มข้น การใช้น้ำยาบ้วนปากทันที ก็เท่ากับการ “ล้าง” ฟลูออไรด์ดีๆ เข้มข้นนั้นทิ้งไป แล้วแทนที่ด้วยฟลูออไรด์ที่เจือจางกว่า
- แล้วควรใช้ตอนไหน?
- รออย่างน้อย 30 นาที: หลังจากแปรงฟัน (ขั้นตอนที่ 2) ค่อยใช้น้ำยาบ้วนปาก
- ใช้คนละเวลาไปเลย (แนะนำ): ใช้น้ำยาบ้วนปากในช่วงเวลาอื่นของวัน เช่น หลังอาหารกลางวัน เพื่อลดแบคทีเรียและเพิ่มความสดชื่นระหว่างวัน โดยที่คุณไม่ได้แปรงฟัน
สรุปช่วงเวลาและกิจวัตรที่ดีที่สุด
1. ช่วงเช้า (หลังตื่นนอน หรือ หลังอาหารเช้า):
- ใช้ไหมขัดฟัน
- แปรงฟัน (บ้วนฟองทิ้ง ไม่บ้วนน้ำ)
2. ช่วงระหว่างวัน (เช่น หลังมื้อเที่ยง):
- ใช้น้ำยาบ้วนปาก (เพื่อความสดชื่นและลดเชื้อแบคทีเรีย)
3. ช่วงก่อนนอน (สำคัญที่สุด!):
- ใช้ไหมขัดฟัน
- แปรงฟัน (บ้วนฟองทิ้ง ไม่บ้วนน้ำ)
ทำไมก่อนนอนสำคัญที่สุด? ในขณะที่เรานอนหลับ ปากของเราจะผลิตน้ำลายน้อยลง ทำให้สภาพแวดล้อมในช่องปากแห้ง แบคทีเรียจะเจริญเติบโตได้ดีที่สุด การทำความสะอาดช่องปากให้หมดจดที่สุด (ด้วยการใช้ไหมขัดฟัน + แปรงฟัน) ก่อนนอน จึงเป็นการลดเชื้อเพลิง (เศษอาหาร) และ “รีเซ็ต” ช่องปากให้สะอาด ป้องกันฟันผุและโรคเหงือกขณะหลับได้อย่างมีประสิทธิภาพครับ
