ท่ามกลางกิ่งก้านของต้นไม้ที่รอคอยการผลิบานในฤดูใบไม้ผลิ ปรากฏภาพของสถาปัตยกรรมอันสง่างามที่ตั้งตระหง่านเสียดฟ้า นั่นคือ เจดีย์ห้าชั้น (Gojū-no-tō 五重塔) สีแดงชาดอันเป็นเอกลักษณ์ของ วัดทาคาฮาตะ ฟุโดซง คนโงจิ (Takahata Fudo-son Kongō-ji) หนึ่งในสามวัดใหญ่แห่งภูมิภาคคันโต ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองฮิโนะ กรุงโตเกียว
ภาพนี้ไม่ได้เป็นเพียงภาพของสิ่งก่อสร้างที่สวยงาม แต่ยังเป็นประตูที่เปิดให้เราเข้าไปสัมผัสกับความหมายอันลึกซึ้งทางจิตวิญญาณและภูมิปัญญาทางสถาปัตยกรรมของญี่ปุ่น
สถาปัตยกรรมที่เชื่อมต่อฟ้ากับดิน
เจดีย์ในญี่ปุ่นนั้น มีต้นกำเนิดมาจากสถูปในอินเดียที่ใช้สำหรับบรรจุพระบรมสารีริกธาตุของพระพุทธเจ้า แต่ได้พัฒนารูปแบบจนมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว โครงสร้างไม้ที่ซับซ้อนและสง่างามนี้ ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นเพื่อให้คนเข้าไปสักการะข้างใน แต่ตัวเจดีย์เองคือวัตถุแห่งความเคารพ เป็นตัวแทนของพระพุทธเจ้าและคำสอนของพระองค์
หนึ่งในภูมิปัญญาอันน่าทึ่งคือ โครงสร้างที่ทนทานต่อแผ่นดินไหว โดยมีเสาแกนกลางที่เรียกว่า “ชินบาชิระ” (Shinbashira) ทำหน้าที่คล้ายลูกตุ้มอิสระ ช่วยดูดซับและกระจายแรงสั่นสะเทือน ทำให้เจดีย์โบราณหลายแห่งสามารถยืนหยัดผ่านกาลเวลาและภัยพิบัติมาได้นับร้อยปี
ความหมายที่ซ่อนอยู่ใน 5 ชั้น
จำนวน 5 ชั้นของเจดีย์ไม่ได้ถูกกำหนดขึ้นมาโดยบังเอิญ แต่เป็นสัญลักษณ์แทน ธาตุทั้ง 5 ตามความเชื่อในพุทธศาสนามหายาน (Godai 五大) ซึ่งเป็นองค์ประกอบพื้นฐานของจักรวาล โดยนับจากล่างขึ้นบน ดังนี้:
- ชั้นที่ 1 (ล่างสุด): 地 (Chi) – ธาตุดิน (สัญลักษณ์ของความมั่นคง)
- ชั้นที่ 2: 水 (Sui) – ธาตุน้ำ (สัญลักษณ์ของการปรับตัว, การไหลเวียน)
- ชั้นที่ 3: 火 (Ka) – ธาตุไฟ (สัญลักษณ์ของพลังงาน, ความปรารถนา)
- ชั้นที่ 4: 風 (Fū) – ธาตุลม (สัญลักษณ์ของการเคลื่อนไหว, ปัญญา)
- ชั้นที่ 5 (บนสุด): 空 (Kū) – ความว่างเปล่า/สวรรค์ (สัญลักษณ์ของความหลุดพ้น)
ยอดบนสุดของเจดีย์ที่เรียกว่า “โซริน” (Sōrin) เปรียบเสมือนสายอากาศที่เชื่อมต่อโลกมนุษย์เข้ากับสรวงสวรรค์ ดังนั้น การมองเจดีย์ก็เปรียบเสมือนการมองแผนที่ของจักรวาลที่ไล่เรียงจากพื้นโลกขึ้นไปสู่การหลุดพ้นนั่นเอง
เจดีย์สีชาดแห่งวัดทาคาฮาตะ ฟุโดซง องค์นี้ แม้จะถูกสร้างขึ้นใหม่แต่ก็ยังคงไว้ซึ่งรูปแบบและจิตวิญญาณดั้งเดิม ตั้งตระหง่านอย่างสงบบนเนินเขา เป็นเครื่องเตือนใจถึงความศรัทธาที่ไม่สั่นคลอน และเป็นสัญลักษณ์ที่เชื่อมโยงผู้คนเข้ากับหลักธรรมและจักรวาลได้อย่างงดงามไร้ที่ติ
