ประเด็นนี้มีความละเอียดอ่อนและซับซ้อนครับ ไม่ใช่ว่าชาวกัมพูชาทุกคนจะไม่ชอบคำว่า “เขมร” แต่มีเหตุผลหลายประการที่ทำให้คำนี้กลายเป็นคำที่อ่อนไหว และทำให้ชาวกัมพูชาจำนวนมากต้องการให้ใช้คำว่า “ชาวกัมพูชา” (Cambodian) มากกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อสื่อสารกับชาวต่างชาติ
สาเหตุหลักๆ มีดังนี้ครับ
1. ความหมายเชิงชาติพันธุ์ vs. สัญชาติ
นี่คือเหตุผลที่สำคัญที่สุดและเป็นหลักการสากลครับ
- เขมร (Khmer): คือชื่อของ กลุ่มชาติพันธุ์หลัก ของประเทศ ซึ่งมีอยู่ประมาณ 90% ของประชากรทั้งหมด นอกจากนี้ยังเป็นชื่อของภาษา (ภาษาเขมร) วัฒนธรรม และอาณาจักรในอดีต (อาณาจักรเขมร)
- กัมพูชา (Cambodia): คือชื่อของ ประเทศ อย่างเป็นทางการ ซึ่งหมายถึงพลเมืองทุกคนที่ถือสัญชาติกัมพูชา ไม่ว่าจะมีเชื้อชาติใดก็ตาม เช่น ชาวจาม, ชาวเวียดนาม, ชาวจีน หรือกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ
การเรียกคนกัมพูชาทั้งหมดว่า “ชาวเขมร” จึงเปรียบเสมือนการไม่ให้ความสำคัญกับกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ ที่เป็นพลเมืองของประเทศเช่นกัน การใช้คำว่า “ชาวกัมพูชา” (Cambodian) จึงเป็นการให้เกียรติและครอบคลุมประชากรทุกคนในชาติ
2. บริบททางประวัติศาสตร์และความทรงจำอันเลวร้าย
ชื่อ “เขมรแดง” (Khmer Rouge) เป็นชื่อที่ทั่วโลกจดจำในฐานะกลุ่มที่ก่อเหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวกัมพูชาไปหลายล้านคนในช่วงปี 1975-1979 แม้ว่าชื่ออย่างเป็นทางการของระบอบนี้คือ “กัมพูชาประชาธิปไตย” แต่คำว่า “เขมร” ในชื่อ “เขมรแดง” ได้สร้างบาดแผลและความทรงจำอันเลวร้ายให้กับชาวกัมพูชาจำนวนมาก ทำให้คำนี้มีความเชื่อมโยงกับยุคสมัยที่มืดมนที่สุดของประเทศ
3. บริบทและความรู้สึกในความสัมพันธ์กับประเทศไทย
สำหรับคนไทย ประเด็นนี้มีความเฉพาะเจาะจงและอ่อนไหวเป็นพิเศษ ในอดีตและบางครั้งในปัจจุบัน คำว่า “เขมร” ในภาษาไทยมักถูกใช้ในบริบทที่แฝงไปด้วยการดูแคลน การกดขี่ หรือทัศนคติที่ไม่เป็นมิตร เช่น การเชื่อมโยงกับความยากจน ความขัดแย้งชายแดน หรือการมองว่าเป็นประเทศเพื่อนบ้านที่ด้อยกว่า
ดังนั้น เมื่อคนไทยใช้คำว่า “เขมร” ชาวกัมพูชาบางคนอาจรู้สึกเหมือนถูกดูแคลนหรือไม่ได้รับเกียรติ เนื่องจากรับรู้ถึงทัศนคติเชิงลบที่แฝงมากับคำนี้ในสังคมไทย
แล้วควรใช้คำไหนดี?
เพื่อให้เกียรติและหลีกเลี่ยงความเข้าใจผิด ควรยึดหลักการดังนี้:
- ให้ใช้ “ชาวกัมพูชา” หรือ “คนกัมพูชา” (Cambodian)
- เมื่อกล่าวถึง คนทั่วไป ของประเทศกัมพูชา
- เมื่อกล่าวถึง สัญชาติ หรือในบริบทที่เป็นทางการ
- นี่คือคำที่ปลอดภัยและเหมาะสมที่สุดในทุกสถานการณ์
- ให้ใช้ “เขมร” (Khmer)
- เมื่อต้องการกล่าวถึง ภาษา เช่น ภาษาเขมร
- เมื่อต้องการกล่าวถึง วัฒนธรรม หรือ ศิลปะ เช่น วัฒนธรรมเขมร, ศิลปะเขมร
- เมื่อกล่าวถึงประวัติศาสตร์ เช่น อาณาจักรเขมรโบราณ
- เมื่อต้องการเจาะจงถึง กลุ่มชาติพันธุ์ เช่น ชาวไทยเชื้อสายเขมร
สรุป: การที่ชาวกัมพูชาจำนวนมากไม่ชอบให้ถูกเรียกว่า “เขมร” ไม่ใช่การปฏิเสธรากเหง้าของตนเอง แต่เป็นเรื่องของความถูกต้องตามหลักสัญชาติและชาติพันธุ์ การให้เกียรติประชากรทุกกลุ่มในประเทศ และเพื่อหลีกเลี่ยงความทรงจำอันเจ็บปวดในประวัติศาสตร์ รวมถึงการตอบสนองต่อทัศนคติเชิงลบที่เคยมีในสังคมเพื่อนบ้าน การเลือกใช้คำว่า “ชาวกัมพูชา” จึงเป็นทางเลือกที่ดีและให้เกียรติมากที่สุด
